Mooi op papier, duur in het echt: vier vragen voor een ja
Photo: businesswoman saying no to contract at desk thoughtful natural light, via thumbs.dreamstime.com
Er zijn opdrachten die er op papier perfect uitzien. Een interessante vraag, een mooie naam, een budget dat klopt en een deadline die nog ver weg lijkt. In een eerdere fase van mijn praktijk zou ik mijn agenda hebben leeggeveegd om ja te kunnen zeggen. Dit jaar heb ik vaker nee gezegd. Niet omdat ik het te druk heb, maar omdat ik heb geleerd dat de duurste opdracht niet altijd de opdracht is die het minst oplevert. Soms is het de opdracht die er fantastisch uitziet en stilletjes maanden van je aandacht opeist.
De rekensom die niemand op het bord schrijft
In het voorstel staan uren, tarief, deliverables en reiskosten. Wat er niet in staat, zijn de kosten die pas later zichtbaar worden: de aandacht die naar één klant gaat en niet naar de andere, de gesprekken die je niet voert, de energie die je thuiskomt bij je gezin, de verhalen die je niet schrijft. Een verkeerd ja is zelden een ramp op dag één. Het is een langzame lek. In de zomer van 2026 zei ik nee tegen een strategieopdracht bij een snelgroeiend technologiebedrijf in Eindhoven. Het budget was goed, de vraag interessant en de mensen aardig. Toch voelde ik weerstand. Niet omdat ik het niet kon, maar omdat ik wist dat ik de komende maanden vooral bezig zou zijn met het managen van verwachtingen in plaats van met het werk zelf. Achteraf bleek dat de klant vooral iemand zocht die het besluit kon dragen dat intern al niet gedragen werd. Dat is een andere opdracht.
Vraag 1: Wat vraagt deze opdracht van mij dat ik niet kan geven?
Ik bedoel niet capaciteit in uren. Ik bedoel rol. Sommige opdrachten vragen om een uitvoerder, terwijl ik adviseur wil zijn. Andere vragen om een diplomaat, terwijl ik iemand wil zijn die ook hardop twijfelt. Als de rol niet klopt, wordt elke week een beetje zwaarder. Je kunt een tijdje iemand anders spelen, maar niet een half jaar.
Vraag 2: Wie wordt er echt beter van dit antwoord?
Een opdracht kan inhoudelijk kloppen en politiek toch verkeerd zijn. Wie zit er straks met het advies in handen? Is dat de organisatie, of alleen het bestuur dat een rapport nodig heeft om een besluit achteraf te rechtvaardigen? Als het antwoord vooral dient om een knoop door te hakken die intern al is doorgehakt, ben ik duur decor. Dat mag, maar dan moet ik het weten en ervoor kiezen.
Vraag 3: Wat kost nee nu, en wat kost ja over zes maanden?
Soms is nee duur. Gemiste omzet is zichtbaar, gemiste rust niet. Daarom reken ik beide kanten door. Wat verlies ik als ik deze opdracht laat lopen? En wat verlies ik als ik hem aanneem en er over zes maanden achterkom dat hij mijn beste werk heeft opgegeten? De kosten van een verkeerd ja staan bijna nooit in het voorstel, maar ze werken wel maandenlang door.
Vraag 4: Past dit bij de rol die ik wil spelen, of alleen bij de rol die men van mij verwacht?
Dit is de lastigste vraag, want hij gaat over identiteit. Ik wil strategisch adviseur zijn, schrijver en creatieve denker. Ik wil niet de persoon zijn die elke vraag oplost omdat er nu eenmaal een vraag is. Soms past een opdracht perfect bij wat anderen van mij verwachten en niet bij wat ik zelf wil bouwen. Dan is nee geen afwijzing van de klant, maar een keuze voor de kwaliteit van het werk.
De moed om niet alles te willen
Sinds 2026 heb ik een zin die ik vaker uitspreek: 'Dit is een mooie opdracht, maar niet voor mij.' Soms zeg ik hem na één gesprek. Soms na een nacht slapen. Soms pas nadat ik het voorstel al heb geschreven. Ik vind het nog steeds niet leuk. Maar ik merk dat de opdrachten die ik wél aanneem, beter worden. Niet omdat ik kieskeuriger ben geworden, maar omdat ik eindelijk meetel wat er niet op het bord staat.